در یک نشست خبری اکبر قاسمی سفیرجمهوری اسلامی ایران با سردبیران و خبرنگاران اوکراینی ضمن تشریح ویژگیها وآثار بیانیه سه جانبه تهران ودر خصوص چشم انداز مناسبات تهران و کییف و همچنین به سوالات خبرنگاران رسانه های اوکراینفورم- واسیلی کوروتکی روزنامه سودنیا- ایرینا کووالچوک شبکه تلویزیونی «او ت آر»- آندره ی یورچکوشبکه تلویزیونی «اس ت ب» ماریا زانگوتس پاسخ داد که ذیلا گزارش کامل آن جهت بهره برداری منعکس می گردد.
جناب اقای سفیر:
روابط ایران و اوکراین همواره متین بوده و روند رو به رشدی دارد پیوندهای دو کشور همواره بر اساس احترام متقابل و منافع مشترک شکل گرفته ما امیدواریم که دو ملت ایران و اوکراین با برخورداری از فرهنگ غنی و موقعیت راهبردی جغرافیائی و ساختارهای صنعتی بتوانند نگاه به پیشرفت های آینده داشته باشند. ما خرسندیم که دوره جدیدی از همکاریها را به مدیریت جناب دکتر احمدی نژاد و جناب آقای ویکتور یانوکویچ شروع می کنیم.
ما در دورة گذشته فراز و نشیب های مختلف داشته و تجارب خوبی را اندوختیم و همین بس که دو کشور با 85 موافقتنامه و یادداشت تفاهمها زیر ساخت های خوبی برخور دار می باشد. شاید در یک دوره از این دو دهه از روابط فی ما بین، فرآیند فراز و نشیبها یک مقدارچهره متفاوتی راپدیدار ساخته باشد ولی آنچه که مهم است نگاه رو به جلو و تجربه بسیار غنی ماست که گامهای بعدی را در دستور کار داریم.
ما از نقطه نظرات جناب آقای ویکتور یانوکویچ که در روز تسلیم استوارنامه ،خود ویژگیهای روابط جمهوری اسلامی ایران و اوکراین را مهم توصیف وایران را به عنوان یک شریک مهم قلمداد نمودند ،استقبال می کنیم، ایشان اظهار داشتند ایران یکی از بزرگترین کشورهای آسیاست و شریک مهم ماست و ما مایلیم که همکاریهای تجاری و اقتصادی را در فصل جدید گسترش دهیم ما از این رویکردهای سازنده ایشان که نشأت گرفته از چشم انداز استقلال گرایانه و عملگرایانه راهبرد اوکراین نسبت به کشورهای مهم منطقه است استقبال می کنیم و ما از این راهبرد که در سیاست خارجی دولت اوکراین شکل گرفته که دولت اوکراین به مواضع و اهداف بیهوده دیگران در ارتباط با دو کشور توجهی نمی کند و ملاک راهبردی خودش را منافع ملی و رویکردهای منطقی در تعامل با دیگران قلمداد می کند استقبال می کنیم و ما این رویکرد را رویکردی سنجیده ارزیابی می کنیم.
جمهوری اسلامی ایران و اوکراین ظرفیت های فراوانی برای گسترش مناسبات دارند حجم تراز تجاری اقتصادی فعلی در حجم زیر 1 میلیارد دلار در منزلت و شأن ظرفیت های گسترده دو کشور نیست در شرایطی که همسایگان اوکراین و ایران همچون ترکیه حجم تراز تجاری فعلی شان 14 میلیارد دلار و یا ترکمنستان قریب به 3 میلیارد دلار و یا قزاقستان با یک چشم انداز 10 میلیارد دلاری ترسیم می شود به نظر می رسد که ظرفیت های دو کشور ایران و اوکراین برای مراودات دوجانبه و چندجانبه در زمینه های مختلف بسیار بالاتر از این حجم است این در حالی است که قطعا ظرفیت ساختارهای صنعتی، تکنولوژیک و اقتصادی ، تجاری دو کشور ایران و اوکراین بسیار بالاترمی باشد. من امیدوارم در دورة جدید مأموریتم فصل جدیدی از مناسبات را در چارچوب راهبردهای حکیمانه رهبری دو کشور شروع کنیم.
من در دوره ای از مأموریتم که در مصر بودم حجم تراز تجاری را در بخش های مختلف به شکل بسیار گسترده ای افزایش دادم
در اینجا مایلم که یک بخش از عرایضم را هم به مباحث محتوایی بیانیه سه جانبه تهران اختصاص دهم و بعد به سوالات دبیران محترم رسانه ها پاسخ دهم .
شما مطلع هستید بیانیه 17 می ، بین جمهوری اسلامی ایران ترکیه و برزیل یک رخداد بسیار شگرف و حائز اهمیتی بود و ویژگیهای متعددی را در بر داشت این بیانیه در واقع یک حرکت دیپلماتیک جدید مبتنی بر عدالت و انصاف را در جامعه جهانی ایجاد کرد و اولین ویژگی آن این بود که کشورهای مستقل و کشورهای در حال توسعه از ظرفیت های دیپلماتیک برخوردارمی شوند ومی توانند دیپلماسی منطقی، مسئولانه و مترقیانه را طراحی و ایفا کنند. ویژگی دیگر اینکه ایران همواره روندهای اعتمادسازی را در برنامه هسته ای خود به عنوان یک راهبرد اصلی در دستور کار دارد. و این معنا را ارایه کرد که چنانچه رویکردهای جامعه جهانی نسبت به واقعیت برنامه صلح آمیز اتمی ایران از یک منطق عادلانه و منصفانه برخوردار باشد ایران نیزهمواره مسئولانه و با رویکردهای متعهدانه خودش حرکت های سازنده را به منصه ظهور می گذارد.
ویژگی دیگری که این بیانیه به همراه داشت حرکت دیپلماتیک و منطقی بود که همواره با رویکردهای شفاف که از ناحیه ایران متبلور میشوند ودر مقابل ، برخی از قدرت های فزون طلب هستند که می خواهند سیاست مرور زمان و یک جانبه گرائی را در ارتباط با برنامه های صلح آمیز اتمی ایران دنبال کنند ولی ایران می خواهد بر اساس مقررات ان پی تی روند را تعقیب نماید وحقوق خویش راصیانت کند.
ویژگی دیگر بیانیه تهران این بود که برخی قدرت های خارجی هستند که با رویکردهای سیاسی نمی خواهند رویکردهای حقوقی و منطقی حاکم بر این بیانیه شکل گیرد. ما در ارتباط با این بیانیه تهران به خوبی شاهد این حرکت بودیم که ایران به دنبال تحقق حقوق قانونی ومشروع خود است و هیچگاه حرکت ابهام آمیزی را دنبال نمی نماید بلکه می خواهد مسئولانه و شفاف و با همکاری سازنده یک فرآیند جدید را در جامعه بین المللی ایجاد و پایه گذاری کند. و در واقع این قاعده بسیار مهم که سلاح اتمی برای هیچکس و برنامه صلح آمیز اتمی برای همه را مهندسی وعملیاتی سازد،ما همین روند راهفته گذشته در خصوص بیانیه مجمع بازنگری ان پی تی در نیویورک شاهد بودیم که 189 کشور در بیانیه ی 28 صفحه ای خود که شامل 66 بند بود بر همین اصول و چارچوب تأکید کرده و مفاد آن را تصویب نمودند. این رخداد نیز یک پیروزی بزرگ برای اکثریت کشور و جامعه جهانی بود زیرا این بیانیه پس از دو دوره ناکامی اجلاس های ان پی تی در سال 2000 و 2005 ،امسال موفق شد تا با توافق همگانی این بیانیه را صادر کند. ویژگی بیانیه مجمع بازنگری ان پی تی جهت گیری و اهداف جدید را پدیدار ساخت که می توان آن را شامل: تأکید بر عدم اشاعه و خلع سلاح اتمی کشورهای برخوردار دانست موضوعی که آقای دکتر احمدی نژاد در مجمع عمومی طرح ابتکاری را در این خصوص ارایه کردند که مجمع عمومی ساز و کاری را طراحی کند که این ساز و کار بطور ملموس تمامی کشورهائی که سلاح اتمی دارند را خلع سلاح واقعی سازد.
موضوع مهم دیگردراین بیانیه اینکه خاورمیانه ای عاری از سلاح های اتمی را با ذکر نام اسرائیل که مجبور میسازد که توافقنامه پادمان آژانس را بپذیرد رامحقق ساخت واین نکته که ا در این بیانیه بطور مشخص نام اسرائیل به عنوان ناقض این پیمان تصریح شده است که نشان دهنده عزم و اراده 189 کشور بر تحقق این ایده است.
و همینطورموضوع مهم تر اینکه حق تمامی کشورهاست که از برنامه صلح آمیز اتمی برای برنامه های توسعه ای خودشان استفاده بکنند. ما صدور این بیانیه را که با اجماع مورد تصویب قرار گرفت را یک موفقیت بزرگ برای اکثریت جامعه جهانی قلمداد می کنیم و امیدواریم که بتواند بطور واقعی و ملموس صلح ،امنیت و رفاه واقعی را با خلع سلاح واقعی برای کل جهان به ارمغان آورد.
خبرنگار- او ت آر: جناب آقای سفیر اجازه بدهید در ابتدا از اطلاعاتی که در اختیار ما گذاشتید از شما تشکر کنم، با توجه به مأموریت جنابعالی در این کشور چه محورهائی از روابط دوجانبه منجمله اقتصادی، فرهنگی و یا سیاسی نیاز به کار بیشتری دارد و به نظر جنابعالی چه بخش هائی از همکاریهایمان را می توان از صفر شروع کرد؟
پاسخ- ما عرصه ها و چشم اندازهای متعددی از همکاریها را می توانیم بصورت بالقوه و بالفعل در دستور کار داشته باشیم. ما در شرایط فعلی در بخش های هواپیماسازی ،نیروگاه سازی ،حمل و نقل ، مراودات تجاری، راه آهن، کشاورزی و در عرصه های علمی و دانشگاهی، فرهنگی ظرفیت های خوبی را داریم . در شرایط فعلی نیاز است دو محور بررسیهای زمینه های جدید و ظرفیت سازیها را در دستور مطالعه قرار دهیم. دو کشور ایران و اوکراین به عنوان دو کشور کانون و قلب سرزمینها و قلب دو منطقه راهبردی ،موقعیت همکاری های خود را باز تعریف نمایند. اوکراین به عنوان قلب اروپا و منطقه سی آی اس ، و ایران به عنوان قلب خاورمیانه، خلیج فارس و آسیای میانه، با توجه به موقعیت ویژه جغرافیائی و ایران با برخورداری موقعیت مرزی با 15 کشور می تواند توانائیهای همکاریهای تجاری اقتصادی صنعتی مواصلاتی را با طرف اوکراینی در سطح جایگاه واقعی خود تعریف کنند و درپروژه های مشترک بتوانند بسیاری از زمینه های همکاری را گسترش دهند. ایران و اوکراین از یک سطح توانائی تکنولوژیکی و صنعتی برخور دار می باشند ایران در بخشی توانائی و در یک بخش دیگر دارای نقاط خلا بوده همینطوریکه اوکراین در یک نقطه دارای نقاط قوت و در نقاطی دیگر نقطه خلا بوده دراین میان ما می توانیم در بسیاری از زمینه ها با همپوشانی یکدیگر و تکمیل کردن هم در قالب پروژه های مشترک در ارتباط با عرصه های دوجانبه و چندجانبه و منطقه ای و بین قاره ای فعالیت کنیم.
ما در ارتباط با خدمات فنی مهندسی، ایجاد پروژه های پیمانکاری در بسیاری از کشورها امکان اجرای طرح های متعدد را داریم در کشورهای آسیائی ،کشورهای همسایه و آفریقائی،در شرایط فعلی بحران اقتصادی جهانی که آثارش تمام کشورها را تحت تاثیر قرار داده وهم کشور شما و هم کشور ما را متاثر ساخته می توانیم با استفاده از این ظرفیت ها زمینه های جدید ارزآوری و در واقع خلق فضای مراودات تجاری و اقتصادی را برای دو کشورفراهم نماییم و رونق اقتصادی را برای دو کشور به ارمغان آوریم. بسیاری از این زمینه ها می تواند برای کارخانجات اوکراین امکان بهره وری بهتر و امکان ارزآوری ایجاد نماید به عنوان مثال احداث نیروگاه، پالایشگاه سازی، سد سازی ،خطوط راه آهن، واگن سازی اکنون امکانات بسیار خوبی در خلال همکاریهای ایران با کشورهای آمریکای لاتین، آفریقا و کشورهای آسیا و آسیای میانه و همسایگان ایران همچون عراق، افغانستان و دوستان دو کشور همچون سوریه، تاجیکستان و بسیاری از کشورهای آفریقائی و آمریکای لاتین بوجود آورده که اینها می توانند از خلال بهره وری و پروژه های مشترک بین پیمانکاران ایرانی و پیمانکاران اوکراینی فضای لازم را برای ارزآوری و بهره وری بیشتر فراهم سازند. بطور مثال ما سه هفته دیگر در بندر امیر آباد در شمال ایران سیلو و انبار بسیار مهمی را برای راکسپورت غله و سواپ کشورهای قزاقستان در بندرهای جنوبی خلیج فارس افتتاح خواهیم کرد که از آن طریق غله قزاقستان به خلیج فارس سواپ می شود و از بندرهای خلیج فارس به کشورهای عربی خلیج فارس و آسیائی و کشورهای آفریقائی منتقل می شود. یکی از امکانات و فرصت های خوبی که داریم این است که با توجه به ظرفیت انبار غله و توانائیهای صدور آیتم های مختلف فولادی که دارید و با توجه به ظرفیت هائی متعددی که در بندرهای شمال و جنوب ایران می باشد و ظرفیت های مواصلاتی ایران سواپ فولاد را به همین شکل می توانیم راه اندازی نمائیم. ظرف چند ماه آینده آقای دکتر احمدی نژاد به دعوت رئیس جمهور گرجستان به گرجستان خواهند رفت. حجم روابط ما با بلاروس به صورت جهشی گسترش پیدا کرده است. هدف این است که بتوانیم هرچه بیشتر سواپ و امکانات تبادل مراودات را از طریق ایران با آفریقا با آسیا غرب آسیا و همینطور کشورهای جنوب خلیج فارس گسترش دهیم. ما می توانیم علاوه بر سواپ غله و فولاد، سواپ انرژی را هم در دستور کار داشته باشیم. ما روز گذشته موافقتنامه انتقال گاز به پاکستان را که روزانه 750 میلیون فوب مکعب گاز از طریق ایران به پاکستان منتقل می شود را امضا کردیم که قرار است از آن طریق به هند منتقل شود .
همین امکان را ما می توانیم با توجه به مذاکراتی که در سالهای گذشته شده با طرف اوکراینی داشته ایم و مورد بررسی قرار دهیم و سواپ گاز را از طریق گرجستان به اوکراین مورد مطالعه قرار دهیم و زمینه های آنرا از این طریق به اروپا متصل کنیم. همینطور زمینه های فعال کردن کریدورهای مواصلات هوائی، دریایی ، زمینی برای انتقال بارو مسافر با ظرفیت های بالائی که اوکراین برای ترابری هوائی دارد واز طریق زمینی با فعال کردن همکاریهای بین جاده ای بین دو کشور می توانیم زمینه ترانسپورت کامیونی و ترابری را در کریدورهای بین ایران و اوکراین گسترش دهیم. ولی همه اینها مستلزم این است که مقامات دو کشور سازوکارهای فعال کردن این مراودات و ابزار لازم برای فعال سازی را در دستور کار قرار دهند و بتوانند این سازوکارها را فعال سازند. صادقانه بگویم، وضعیت چند سال گذشته و موجود این چشم انداز را ترسیم نمی کند شاید به دلایل اقتضای رخدادهای مقطع خود این روند در گذشته طبیعی بوده ولیکن در حال حاضر وارد یک دوره جدیدی از فرایندهای سیاسی وضرورتهای منطقه ای شده ایم که نیازمند چیدمان جدیدی می باشد در هر صورت بازار و فرایندهای آن منتظر نمی مانند که فرصت های اقتصادی منتظر بازیگران سیاسی شوند و صبر کنند تا ببینند بازیگران چه رفتارهایی خواهند داشت. آن چه در صحنه اقتصادی این بازیگران بوده که می بایست فرصت های اقتصادی را از دست بدهند و این فروشندگان هستند که می بایست خریداران را درک کنند.
من در آغاز مأموریتم امیدوار هستم که بتوانم زمینه های مشترک و در چهارچوب منافع متقابل را برای ترقی دوکشورفراهم سازم. همان طور که در اظهارات معمار مناسبات دوکشورجناب آقای ویکتور یانوکویچ وجود داشت که در گذشته وی به عنوان سمبل همکاریهای دو کشور در بخش هواپیماسازی آنتونوف- 140 به شمار می آید و امید واریم بتوانیم در دوره جدید نیز این فرصت های جدید را با اراده جدی دو کشور احیا کنیم. من برآوردی که از چشم انداز مناسبات دارم این است که حجم تبادلات دو کشور را از عدد 1 میلیارد دلار به صورت واقع گرایانه تا پایان سال میلادی جاری به 2 میلیارد دلار و قدری آرمانگرایانه تر به عدد 3 میلیارد دلار برسانم. بدیهی است این آمار مستلزم اراده های متقابل در یک فرآیند منطقی و عملگرایانه و بدون تأثیر از عوامل ثالث است که بتواند چشم انداز منافع مشترک دو کشور را به خوبی شناسایی کرده و گره بزند.
پرسش- اوکراینفورم- جناب آقای سفیر، آیا شما انتظار دارید در پرتو روی کار آمدن مقامات جدید در اوکراین تغییرات اساسی در سیاست های اوکراین در قبال ایران بوجود آید؟
پاسخ- من نمی توانم پیش گوئی کنم چون پیش گو نیستم ولی می توانم خوشبینی فردی ام را از رخدادهایی که می بینم ابراز دارم .
اجازه بدهید من فقط سه هفته است که مستقر شدم در خلال مذاکراتی که تا به حال با مقامات داشتم علائم متعددی از اینکه طرف اوکراینی چشم انداز جدیدی از مناسبات را مورد توجه دارند می بینم واز این علائم که ابتدائا از سوی طرف اوکراینی مطرح می گردد استقبال می کنم.اجازه بدهید ما این ارزیابی خود را به آینده موکول کنیم.
به نظر می رسد تا سه ماه آینده ما بتوانیم یک ارزیابی دقیق تری را به شما ارایه کنیم که چشم اندازهای بعدی چگونه خواهد بود. به طور کلی دوره آقای ویکتور یانوکویچ را یک دوره عملگرایانه می بینم و من به عنوان فردی عملگرا مأموریت دارم این دوره ی عملگرایی را در دو طرف فعال سازم. در راهبردهای جدید وزیر امور خارجه اوکراین اینرا قرائت کردم که ایشان اشاره می کرد منافع ما آنجائی واقع است که ما بتوانیم از آن نتیجه منطقی دریافت کنیم. به نظر می رسد این ایدة معقولانه ایست که ما امیدواریم با این ایده بتوانیم فرآیند مناسبات دو کشور را ارزیابی و تعقیب کنیم .
پرسش- خبرنگار اس ت ب- جناب آقای سفیر شما اشاره داشتید که کشور ثالث می تواند همکاریهای دو کشور را کند نماید در حال حاضر اوکراین روابط تنگاتنگی را با روسیه آغاز کرده تا چه میزانی این موضوع می تواند بر مناسبات اقتصادی و بعضی بخش های دوجانبه ایران و اوکراین تأثیر منفی داشته باشد؟
پاسخ- خیر می تواند تأثیر مثبت داشته باشد ما جزو یک شبکه واحد همسایگان منطقه ای هستیم بنا بر این بطور اصولی امکان ندارد ما منطقه را به عنوان یک زنجیره بدون متصل کردن حلقه های آن به هم بتوانیم پویا و توسعه یافته داشته باشیم .
رویکردهای آقای احمدی نژاد و آقای یانوکویچ هم بر اساس همین رویکرد ودر واقع تعمیق پیوندهای منطقه ای بوده که یک رویکرد خردمندانه است. ما به دنبال راهبرد تقویب پیوندهای منطقه ای تمام کشورها ی منطقه با یکدیگر هستیم. راهبرد تقویت منطقه ای برای منطقه یک راهبرد کلان و اساسی است البته برخی قدرت های فرامنطقه ای بعضا تأثیری در این فرآیندهای منطقه ای می گذارند وبدنبال ایجاد مانع در منطقه هستند .
ما باید واقعگرا باشیم پل های مناسبات بایستی با پیوندهای بهم گسیخته بین کشورهای منطقه برقرار گردد. واز رویکردهای واقعگرایانه کل اعضای این منطقه با همدیگر است که می تواند چشم اندازهای منافع مشترک را برای همه به ارمغان بیاورد.
پرسش- دیگر از اس ت ب- طرف ایرانی توافقات اخیر بین ویکتور یانوکویچ و اوباما در خصوص واگذاری اورانیوم غنی شده اوکراین به آمریکا، با توجه به روابط نه چندان خوب بین ایران و آمریکا را چگونه ارزیابی می کند؟ آیا این موضوع می تواند در روابط دو کشور اوکراین و ایران تأثیر منفی داشته باشد؟
پاسخ- موضوع مربوط به اورانیوم طرف اوکراینی که در مذاکرات جناب آقای یانوکویچ و جناب آقای اوباما مطرح شده یک موضوع اوکراینی است. و هر تصمیمی را که اراده مردم اوکراین به رهبری جناب آقای یانوکویچ گرفته شود برای مردم خودش محترم بوده و در واقع این دیدگاه منافع کشور اوکراین را تبیین می کند. همانطور که شما 15 نیروگاه اتمی برای برنامه های استفادة برق و توسعه پایدار خود از سالها قبل داشتید و مردم شما هم به آن افتخار می کنندو بنا بر این هرگونه حفظ و صیانت از برنامه صلح آمیز اتمی شما افتخار کشورهای مستقل است. همانگونه که بیانیة سه جانبه تهران هم افتخار کشورهای مستقل برای صیانت از برنامه صلح آمیز اتمی است وشروع یک نهضت حقوقی جدید برای جلوگیری از انحصار اتمی در اختیار قدرت های سلطه طلب است.
پرسش- روزنامه سودنیا- شاید سوال من آخرین سوال باشد، آیا این اولین سفر شما به اوکراین است خاطرات اولیه شما چگونه است. آیا با خانواده خود به اوکراین سفر کردید؟
پاسخ- من با 29 سال سابقه کار کاریری دیپلماتیک در وزارت امور خارجه پس از پیشنهادات متعدد ، این کشور را به اعتبار اینکه کشوری با ظرفیت صنعتی بالا و اینکه بنده هم فردی عملگرا هستم و مایل به فعالیت عملگرایانه هستم انتخاب کردم. من برای اولین بار در این کشور هستم تجربه های من در کشورهای خاورمیانه ، شمال آفریقا، شبه قاره هند و حوزه دیپلماسی رسانه ای بوده بسیار خرسند هستم که این مأموریت را پذیرفتم چرا که مردم اوکراین را مردمی مهربان و با تمدن می بینم، بویژه اینکه عصاره ای از تمدن های شرقی و غربی را در الگوهای رفتاری شان می بینیم. خانواده من فعلا به علت اینکه فرزندان دوره تحصیلات و امتحانات را دنبال می کنند با من نیامده اند.
یک سوال دیگر- اوکر اینفورم- جنابعالی به سفر چند ماه آینده دکتر احمدی نژاد به گرجستان اشاره داشتید آیا می توان سفر آقای احمدی نژاد را به اوکراین انتظار داشت؟
پاسخ- همانطور که مستحضر هستید سفرهای مقامات عالی رتبه بین کشورها نیاز به مقدماتی دارد که این مقدمات می بایستی بین کشورها فراهم شود خوشبختانه زیر ساخت های قبلی بین دو کشور آماده می باشند فقط نیازبه تمهید مجدد دارد . چون در گذشته مراودات بین مقامات عالی رتبه دو کشور در چندین نوبت رفت و برگشت وجود داشت. ما در خصوص سفرهای اتی پیش بینی نمی کنیم اما آنچه که مهم است فعال شدن مراودات تجاری و اقتصادی کشور با برگزاری کمیسیون های اقتصادی دو کشور و رفت و آمدهای وزرا بوده که انتظار می رود در دستور کار قرار گیرد.
