خانم الگا خوتاریانتس مجری برنامه پرطرفدار "دیپلماسی در اوکراین" مصاحبه ای را با جناب آقای اکبر قاسمی سفیر جمهوری اسلامی ایران در کی یف در خصوص مسائل دو جانبه ایران و اوکراین و منطقه ای و بین المللی انجام دادند که متن کامل سوال و پاسخها جهت بهره برداری خوانندگان در ذیل منعکس می گردد. (ضمنا این برنامه در دو نوبت در شبکه " او. ت. آر " اوکراین پخش شد.)
- اولین سوال ما این است که از زمان برقراری روابط دیپلوماتیک بین اوکراین و جمهوری اسلامی ایران 20 سال گذشت. لطفا در باره ویژگی های روابط دیپلوماتیک کشورهای ما توضیح بفرمائید.
پاسخ سفیر: - همان طوری که مطلع هستید در پرتو ریشه ها و علایق تاریخی، فرهنگی و تمدنی دو کشور ایران اولین کشوری بود که ذائقه اوکراینی ها را به استقلال شیرین کرد و استقلال اوکراین را بعد از فروپاشی اتحاد شوروی به رسمیت شناخت و سفارتخانه خود را در این کشور افتتاح کرد. از سوی دیگر اوکراین و ایران بدون چشم داشت های سیاسی صرفا بر اساس رویکرد های استقلال طلبانه، و عدالت خواهانه گام های خودشان را به سوی منافع مشترک برداشتند. من تصور می کنم در چارچوب این راهبردها نشان دهنده میزان علایق و دوستی و منافع مشترک را برای همدیگر به وجود آورده و همین مولفه مبنای بسیار خوبی برای گام های بلندتر خواهد بود. خوشبختانه ما در طی این 20 سال بیش از صد قرارداد شامل موافقنامه و همین طور تفاهم نامه های متنوع را بین دو کشور در تمامی عرصه ها داریم که نشان داده که شالوده های حقوقی و قانونی بسیار محکمی بین دو کشور وجود دارد. ما در این مدت شاهد این بودیم که روند منحنی مناسبات دچار وضعیت های متفاوتی بوده یعنی فراز و فرودهایی داشته است. در شرایط مناسبات دو کشور در چارچوب اراده مستقیم دولت و مردم دو کشور شکل گرفت. همچنین ما شاهد این بودیم که مناسبات در بالاترین فرازهای خودش بوده است. ولی ما همچنین با شرایطی مواجه شدیم که این روند با یک سری عوامل ناخواسته یا عواملی که من تعبیر می کنم به بدخواهان و یا حسودان مناسبات دو کشور که به فضای مناسبات وارد می شدند و در واقع در این شرایط مناسبات را متاثر می ساختند.
- جناب آقای سفیر در مصاحبه های خود با رسانه های اوکراینی جناب عالی اشاره فرمودید که روابط دیپلماتیک اوکراین و جمهوری اسلامی ایران دارای سه مرحله می باشند. لطفا در باره این سه مرحله مذکور توضیحات مفصل تری ارائه نمائید.
پاسخ سفیر: - من همان طوری که در کلیات صحبت اشاره کردم ما در این سه مرحله از سال 90 – 91 تا سال 2004 مناسبات در فراز و در بالاترین روند های خودش در تمامی عرصه ها شکل گرفته است. از سال 2004 تا 2009 مجددا به دلیل تحولات و رخدادهای داخلی و تاثیرپذیری شدید تحولات داخلی اوکراین از مؤلفه های خارجی روابط خارجی اوکراین هم متاثر از رویکردهای خارجی شد که منافع خودش را در واقع در این شرایط در بسیاری از فرصت ها از دست داد. در سال 2009 به بعد مجددا دوره جدیدی از تجربه ذی قیمت را در روابط خارجی احساس کردیم که به دست آمده است که در واقع ویژگی های این دوره تاکید بر منافع متقابل و مشترک و دوری گزیدن از رویکردهای تاثیرپذیری از عوامل ثالث بوده و این به نوبه خود باعث شده تا مجددا شرایط بسیار متوازنی برای روابط خارجی دو کشور فراهم شود. شما می دانید در عرصه جهانی روابط خارجی کشورها الان بر اساس قطب های واحد متمرکز نمی شوند و دیگر قطب ها نیز ظرفیت یافته اند و در واقع قدرت های چند قطب پدیدار شده اند. کانون های قدرت های منطقه ای در مناطق مختلف و ظرفیت های بالایی که قدرت های منطقه ای دارند شرایط را برای تنوع و تعدد قطب ها فراهم کردند. به ویژه اینکه قدرت هایی که ادعا می کردند یک زمانی یکتاز عرصه بین المللی بودند به لحاظ سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در داخل کانون های نفوذ خودشان و در بیرون مرزهای خودشان با مشکلات فراوانی گرفتار شده اند که امروز شما می دانید بحران وال استریت در آمریکا و بحران چگونگی خروج نیروهای اشغالی آمریکا از افغانستان و عراق پیش آمده است و این در واقع از جمله اصلی ترین معضلات موجود در روابط خارجی آمریکا به شمار می آید. ایران در یک شرایط بسیار خوبی از رشد اقتصادی و علمی قرار گرفته و به دلیل برخورداری از موقعیت ژئواستراتژیک در منطقه خاور میانه، خلیج فارس و آسیای میانه و از سویی به دلیل برخورداری از منابع غنی نفت و گاز و دسترسی های دریایی بسیاری ژئوپلیتیک در منطقه و ژئو استراتژیک موقعیت ایران یک موقعیتی بسیار ممتاز می باشد. شما می دانید که الان تمامی طرح های در حوزه انرژی، ژئوپلیتیک و همچنین معادلاتی که در منطقه دنبال می شود مرکزیت حل آنان به ایران بر می گردد. در حوزه انرژی تمامی طرح هایی که در منطقه از طرح نابوکو گرفته و تا طرح های دیگری که در منطقه در حال جریان می باشند نهایت آنان به این بر می گردد که ذخایر استراتژیک ایران از لحاظ نفت و گاز و موقعیت ترانزیتی و مواصلات ایران بر طرح های مذکور تاثیر اصلی دارد. همچنین شما مطلع هستید که در حوزه های سیاسی تحولاتی که در حال حاضر منطقه را متحد کرده است ناشی از الگوی های فرهنگ سیاسی ایران بود که سی سال پیش بنیانگذار و رهبری انقلاب اسلامی ایران اشاره فرمود که آمریکا نمی تواند دیکتاتورهای فاسد خودش را نگهدارد و بر اراده مردم استوار شود. لذا می بینید که مهره های آمریکایی مثل بن علی، مبارک، قذافی و سپس صالح در شرایط فعلی یکی پس از دیگری با همین وضعیت مواجه خواهند شد.
- حجم مبادلات تجاری بین اوکراین و جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با حجم روابط تجاری سایر کشورهای اتحاد شوروی سابق با جمهوری اسلامی ایران 3 الی 5 برابر کمتر می باشد. دلیل اصلی چنین وضعیت چیست؟ آیا در سال 2011 حجم مبادلات تجاری اوکراین با جمهوری اسلامی ایران افزایش یافته است و چه چشم اندازهایی برای تقویت روابط تجاری دو کشور وجود دارند؟
پاسخ سفیر: - من تصور می کنم ابتدا بایست به چرایی دلایل پایین بودن حجم تبادل تجاری بین ایران و اوکراین نسبت به کشورهای مشترک المنافع بررسی اجمالی داشته باشیم. این بررسی اجمالی نشان می دهد که سه عامل باعث به وجود آمدن این مولفه شده است. اولین عامل فقدان شناخت بنگاه های صنعتی، اقتصادی و تولیدی دو کشور بود و فقدان شناخت ظرفیت هایی که هر دو کشور دارند. دومین مشکل فقدان مقررات و زمینه های های تسهیلاتی که می بایست برای امکان ارتباطی این بنگاه ها فراهم می شد. و سومین عامل عامل فقدان ارتباط تصمیم سازانی که قدرت تصمیم گیری برای این کار دارند. وقتی که هفت سال کمیسیون مشترک دو کشور تشکیل نشده باشد که مقامات تصمیم ساز دو کشور بتوانند تصمیمات موثر و کلان بگیرند طبیعی است که فرصت مراودات تجاری در اختیار رقبای دیگر و بازیگران منطقه قرار بگیرند. وقتی که شما می بینید همسایگان شما سال به سال کمیسیون های مشترک در حد وزرا، در حد نخست وزیر و در حد روسای جمهور را با هم دیگر دارند و در واقع در این شرایط موجود بین دو کشور که ما شاهد آن هستیم و طبیعی است که مراودات تجاری کشورتان به نفع رقبای شما روز به روز تنزل می کند. خریداران و فروشندگان منتظر نمی مانند که کالاهایشان را نگه دارند تا ببینند شرایط دیگران چه خواهد شد. بدیهی است که خریداران و فروشندگان به سرعت همدیگر را پیدا خواهند کرد.
- به نظر جناب عالی چه چشم اندازی در زمینه تعمیق مراودات تجاری بین ایران و اوکراین وجود دارد؟
پاسخ سفیر: - من در طی یک سال و نیمی که اینجا بودم گام های بلندی را برای اینکه سه حلقه که اشاره کردم را حل بکنم. شما می دانید در طی این یک سال و نیمی که من در اینجا بودم موفق به برگزاری دو نمایشگاه از جمله یک نمایشگاه هفته فرهنگی و نمایشگاه هفته اقتصادی شدم و در این فرصت بسیاری از زمینه ها و ارتباطات را فعال کردم.
- جناب آقای سفیر در پیرو صحبت های جناب عالی در باره برگزاری نمایشگاه اختصاصی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران در اوکراین، خبرنگاران شبکه ما از نمایشگاه مذکور بازدید و گزارشات تصویری را در باره کالاها و خدمات به نمایش گذاشته شده تهیه نمودند. آیا این کالاهایی که در نمایشگاه مذکور در معرض نمایش قرار گرفته می توانند موجباتی برای افزایش حجم مبادلات تجاری بین کشورهای ما را فراهم بیاورند؟
پاسخ سفیر: قطعا ما فرایندی را که داریم دنبال می کنیم این است که فرصت ها را برای بنگاه ها، تجار و صاحبان صنایع دو کشور فراهم کنیم. فرصت های مذکور به گونه ای می باشند که می توانند دوطرفه باشند و نه یک طرفه. شما می دانید ایران در سی سال گذشته گام های بلندی را در جهت ارتقای توسعه تکنولوژی و فنی و علمی خودش برداشته است و مقام ایران حداقل 40 تا 45 مرتبه در صحنه جهانی ارتقا پیدا کرده است. ما در زمینه های پزشکی و دارویی گام های بلندی را برداشتیم که الان فرآورده های محصولات دارویی ما در سطح جهانی دارای اعتبار می باشند. در زمینه های خودروسازی ایران همچنین گام های بلندی را برداشته و در فهرست 12 کشور اول تولیدکننده انواع خودروهای سواری، کامیون و اتوبوس قرار گرفته است و یکی از صادرکننده های قدرتمند در عرصه جهانی است. ما در زمینه لیزرو نانو جز 15 کشور دنیا هستیم که پیشرفت ها و موفقیت های فراوانی در این حوزه داشتیم. ما در زمینه هوا و فضا جز 10 کشور اول دنیا هستیم که توانستیم هم لانچرها و هم ماهواره ها را به فضا پرتاب بکنیم و امسال سه پروژه جدید در زمینه هوا و فضا در دستور کار ما قرار گرفته است. ما در داخل ایران الان کالایی نیست که نتوانیم خودمان تولید بکنیم و تا حد خودکفایی کامل پیشرفت کرده ایم و نیازی به هیچ کشور در بیرون از مرزهای خودمان نداریم. ما صادرات بسیار خوبی برای نیازهای اساسی داخلی ایران داریم و از آن طرف هم سرآمد و مازاد برای صادرات کشور برنامه ریزی داریم و بنگاه های متنوعی در این زمینه شکل گرفته اند و الان حجم تجارت خارجی ما در سال جاری 137 میلیارد دلار می باشد که نشان دهنده ظرفیت بالا و از هیجدهمین اقتصاد از لحاظ جی. دی. پی با 876 میلیارد دلار مبادلات تجاری و ارزی برخوردار می باشیم که به نوبه خود موقعیت ایران را در برابر گزارشات سازمان ملل هجدهم اقتصاد دنیا قلمداد کرده است و نشان دهنده رشد فراوانی است که ما الان در عرصه های مختلف داریم و به دلیل اینکه برخورداری از توسعه علمی، فناوری و استعدادها و نبوغ استعدادهای جوانانمان سرمایه گذاری بسیار خوبی انجام داده ایم. من تصور می کنم که این فرصت ها فراروی دو کشور هست که هر دو طرف می توانند از آنان بهره ببرند و ما باید این گام های دو کشور در دوره سوم مناسبات که خوشبختانه حدود یک سال و نیم است که شکل گرفته به سمت اینکه بتوانیم آرمان ها و خواسته های دو ملت بزرگمان تامین بکنیم را برداریم و تصور می کنم که با توجه به اراده ای که در حال شکل گیری است می بایست قدم های سریع تری را برداریم که بتوانیم به هدف های مشترک دو کشور و در حد آرمان ها و انتظارات دو ملت برسیم.
- بر اساس قرارداد امضا شده توسط اوکراین و جمهوری اسلامی ایران در باره ساخت هواپیما های آن 158 هواپیما های مذکور در جمهوری اسلامی ایران مونتاژ خواهند شد. در نتیجه اجرای قرارداد یادشده اوکراین در حدود 2 میلیارد دلار دریافت خواهد کرد. منفعت اصلی جمهوری اسلامی ایران در امضای این قرارداد با اوکراین چیست؟
پاسخ سفیر: شما مطلع هستید که ما در زمینه همکاری های صنایع هوایی تقریبا بیش از 16 سال است که شکل گرفته است. نقطه آغاز این همکاری ها از شرکت آنتونوف شروع شده است و بر اساس این بیش از 200 میلیون دلار که در واقع بازدهی چنین مراودات می باشد. ولی این محصول یعنی محصول آنتونوف 140 هنوز نتوانسته است در حد رضایت مندی خطوط هوایی داخلی مردم ایران را تامین بکند. باید موضوع را واقع بینانه ارزیابی کرد. شما مطلع هستید که رشد هواپیمایی و صنعت هواپیمایی با متقاضیان و مسافرین می بایست توام باشد. شرکت های هوایی فراوانی بعد از انقلاب در ایران شکل گرفته اند و الان بیش از 12 شرکت هواپیمایی وجود دارند که همه دارای انواع پرنده ها هستند که به جز شرکت هواپیمایی تمامی آنها شرکت های خصوصی هستند. در واقع این هواپیماها می بایست بتوانند خدمات ایمن، سالم و پویایی را ارائه کنند. هنوز آنتونوف 140 به دلایل و شرایط خاصی که داشته نتوانسته اقبال لازم را به دلیل نیازهای روزافزون داخل جامعه ایران را تامین کند. چرا؟ به دلیل اینکه نتوانسته پشتیبانی لازمی را ارائه کند. هواپیمای آنتونوف وارد خطوط هوایی کشور شده ولی نمی تواند خدمات پشتیبانی و خدمات و سرویس نگهداری را به نحو مناسبی ارائه نماید. در شرایطی که رقبا دارند بهترین خدمات فنی، مهندسی، هندلینگ، لندینگ را ارائه می کنند شرکت آنتونوف به صورت طبیعی باید قابلیت های خدماتی و سرویسی خود را ارتقای بخشد. ما برای اینکه بتوانیم گام هایمان را با این شرکت معتبر برداریم یک پیشنهادات جدیدی را مطرح کردیم. ما گفتیم که آمادگی داریم شرکت آنتونوف در باره واردات محصول جدید خود یعنی هواپیماهای آنتونوف 148 و 158 با شرکت های ایرانی وارد مذاکراه و معامله بشود و قرار گذاشته شده که دو فروند هواپیمای 148 در طول یک مدت و به صورت اجاره ای وارد خطوط هوایی ایران بشود و با مزاج و اقبال ایرانیان نسبت به نوع خدمات ایران هواپیما سنجیده بشود و چنانچه این هواپیما بتواند نمره خوبی بگیرد می شود با استفاده از امکانات کارخانه جات دو کشور تولید 20 فروند هواپیما را در دستور کار قرار داد که به نوبه خود گام بسیار خوبی خواهد بود و سود فروانی برای طرف اوکراینی به دنبال خواهد داشت. ما هر دو طرف را داریم ترغیب و تشویق می کنیم که بتوانند تعهدات و شرایط مناسب فنی را فراهم بکنند که این روند همکاری ها در این بخش هم، گسترش دهیم.
- در طول سال های اخیر تعداد دانشجویان ایرانی در موسسات آموزشی اوکراین دچار کاهش قابل ملاحظه ای شد. علت اصلی چنین وضعیت پیش آمده چیست؟
پاسخ سفیر: - به نظر من ما دو مولفه را در این موضوع متداخل می بینیم. عامل اول عامل افزایش ظرفیت های دانشگاه های ایران چه دانشگاه های دولتی و چه دانشگاه های خصوصی مبنی بر پذیرش هر چه بیشتر دانشجویان و جذب آنها در داخل کشور که در واقع باعث این شده است که در سطح مقطع لیسانس و کارشناسی تقریبا ما برای اعزام به بیرون نیازی وجود ندارد. چرا که الان حدود بیش از 4 میلیون و نیم ظرفیت کارشناسی دانشگاه های ایران می باشد که در واقع ظرفیت خوبی به نظر می رسد. در بخش کارشناسی ارشد و دکترا هم ظرفیت های در داخل کشور هم بالا رفته اند و بنا بر این می بایست دانشگاه هایی که در بیرون از کشور هستند برای متقاضیان هم به لحاظ صدور گواهینامه ها و هم به لحاظ کیفیت آموزشی مقرون به صرفه باشند. بدیهی است که اگر این شرایط متناسب با استانداردهای بین المللی فراهم نباشد رغبت برخی از دانشجویان ایرانی که می خواهند برای کسب مدارک تحصیلی به خارج از کشور بروند کاهش می یابد. ما برای حل این موضوع خواستار برگزاری کمیته علمی و دانشگاهی دو کشور شده ایم و پیشنهادات مربوطه را به وزارت علوم کردیم و در واقع خواستار ارائه پاسخ شده ایم اما هنوز تا کنون پاسخ به دست ما نرسیده است که موضوع را بررسی کنیم و سازوکارهای مناسب آن را برای حل این موضوع تعیین کنیم. من تصور می کنم که ما در این بخش هم فرصت های خوبی برای ارتقای همکاری داشته باشیم و امید وار می باشیم که بتوانیم در قالب شکل گیری مراودات منظم ارتباطات دانشگاه ها و همین طور بین موسسات مربوطه وزارت خانه های علوم دو کشور سازوکارهای مناسبی را برای حل این موضوع تعیین کنیم.
- در اواخر سال 2010 در کی یف نمایشگاه "روزهای فرهنگ ایران در اوکراین" برگزار شده بود. لازم به ذکر است که چند هزار اوکراینی از نمایشگاه مذکور بازدید نمودند. سفارت جمهوری اسلامی ایران در راستای ترویج فرهنگ ایرانی در اوکراین از چه طرح هایی پشتیبانی می نماید؟
پاسخ سفیر: - ما برای اینکه زمینه های فرهنگی، علمی و در واقع تمدنی دو کشور ارتقا بدهیم فرصت های فراوانی در دستور کار ما داریم که گام به گام در برنامه ریزی هایی در دستور کار داریم شکل که گرفت جهت اطلاع رسانی به رسانه های محترم هم منعکس خواهیم کرد و امیدواریم در برنامه های بعدی ما هم بتوانیم زمینه های نمایشگاه ها و هفته های فرهنگی و اقتصادی طرف اوکراینی را هم در ایران مساعدت بکنیم که البته چنانچه اراده ای وجود داشته باشد ما آمادگی داریم مساعدت بکنیم که این زمینه در طرف ایران هم شکل بگیرد و این بستگی به برنامه ها و پیشنهادات طرف اوکراینی دارد که می شود متناسب با آن زمینه هایش را فراهم کرد. ما در ادامه روند فرصت های بیشتری را تصور می کنیم که در برنامه ها و مناسبت های بعدی مرحله به مرحله شکل خواهد گرفت و به اطلاع شما و رسانه ها و مردم خواهیم رساند.
- در چارچوب برگزاری مراسم بیستمین سالگرد استقلال اوکراین در جمهوری اسلامی ایران نمایشگاه هنر معاصر برگزار شده بود که گزارشات تصویری تهیه شده در این نمایشگاه در اختیار ما هست. جناب آقای سفیر به نظر شما آگاهی مردم ایران و اوکراین از فرهنگ های همدیگر در چه سطحی می باشد؟
پاسخ سفیر: - همان طوری که مطلع هستید دو کشور به لحاظ ژنتیکی، ژن علمی و ژن جوانان یکی از انرژی هایی که در آنها وجود دارد این است که به شدت دنبال دست آوردهایی که هر دو کشور و اساسا فرآیندهای علمی که مرزشناسی در آنان وجود ندارد به دلیل نبوغی که ایرانیان و اوکرانیان در علم و صنعت و فناوری و مدنیت سازی دارند را برخوردار بوده که خوشبختانه یکی از ویژگی های مشترک و نزدیکی که بین دو ملت وجود دارند می باشد. ما این ویژگی مشترک را فرصت بسیار مغتنمی می شماریم که می تواند زمینه های مشترکی را فراروی همدیگر ایجاد کند.
- چشم اندازهای اصلی در روابط جمهوری اسلامی ایران و اوکراین را چطور ارزیابی می کنید؟
پاسخ سفیر: - من تصور می کنم که با توجه به اراده دوستانه و صادقانه ای که بین دولت مردان دو کشور وجود دارد برای ارتقای مناسبات می بایست چشم انداز مناسبات را در مولفه هایی که اشاره کردم در آینده نزدیک شاهد باشیم که ارتقا پیدا بکند. امیدوار هستیم که طی چند ماه آینده و همان طوری که در اجلاس مقدماتی کمیسیون به توافق رسیدند بتوانیم پنجمین کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور را در تهران در حد وزرای دو کشور وزیر انرژی و ذغال سنگ اوکراین و همین طور وزیر صنایع و معادن و تجارت جمهوری اسلامی ایران آقای بویکو و اقای دکتر غضنفری برگزار کنیم و گام های بلندی را در برنامه های کمیسیون مشترک در قالب پروژه های متنوعی تعیین و همچنین عقب ماندگی های موجود را جبران نماییم.
خیلی ممنون هستم از این که جناب عالی و همین طور همکاران محترم شما فرصتی را در اختیار قرار دادید که بتوانیم در خدمت باشیم. ما این فرصت ها را در آینده به صورت نوبه ای ادامه می دهیم تا در خدمت بینندگان شما باشیم.
